Potato Flute › Bibliotheek › Een ocarina van klei maken: stap voor stap
Een ocarina van klei maken: stap voor stap
Een ocarina van klei maken met je eigen handen is een van de mooiste knutsel- en muziekprojecten die er zijn. Met een klomp pottenbakkersklei, twee ijsstokjes en een klein mesje bouw je een eeuwenoude vaatfluit met een heldere, volle klank.
Wat je nodig hebt
Voor een ocarina heb je geen pottenbakkerij nodig. Een hoekje in de keuken of een knutseltafel is genoeg:
- Pottenbakkersklei, gebakken in een oven (het best): steengoed, aardewerk of terracotta, gebakken in een keramiekoven, klinkt veel helderder. Zelfhardende klei en boetseerklei kunnen ook spelen, maar zelfhardende klei blijft wat zacht en vezelig: ze slikt een deel van de trilling in en dempt de klank. Heb je geen oven, vraag dan bij een pottenbakkersatelier in de buurt: veel ateliers bakken werk van cursisten voor een klein bedrag.
- Twee ijsstokjes (knutselstokjes): die vormen de rechthoekige gleuf van het windkanaal en geven de hoek van de rand aan.
- Een klein hobbymes of pottenbakkersmes: om de klei netjes te snijden zonder eraan te trekken.
- Een klein rond boetseerstokje of rietjes: om de toongaten te prikken en te stemmen.
- Een bekertje water en een sponsje: om de klei op te ruwen en de oppervlakken glad te maken.
Stap 1: De holle kamer vormen (methode met duimpotjes)
De klank van een ocarina hangt af van de resonantie van de holle ruimte binnenin. De makkelijkste en zekerste manier om een hol voorwerp te maken is met twee duimpotjes:
- Neem een stuk klei zo groot als een citroen en verdeel het in twee gelijke helften.
- Rol elke helft tot een gladde bal. Druk je duim in het midden van elke bal en knijp de wanden gelijkmatig dun, tot je twee gelijke schaaltjes (duimpotjes) hebt van 5 tot 6 mm dik.
- Kras de randen van beide schaaltjes kruiselings op met een tandenstoker of vork, bevochtig ze met een druppel water (slib) en druk de twee schaaltjes stevig op elkaar.
- Strijk de naad met je duim glad tot hij helemaal weg is. Nu heb je een hol, luchtdicht ei van klei. Tik het zacht op tafel om het de klassieke vorm van een zoete aardappel of een druppel te geven.
Stap 2: Het mondstuk maken en het windkanaal snijden
Het hart van elke fluit en elke ocarina is het blok (het windkanaal en de rand die de lucht splitst). Hier wordt luchtdruk een muzikale toon.
- Zet een klein rechthoekig blokje klei aan één kant van het holle voorwerp, als mondstuk. Strijk de verbinding glad zodat ze in het lichaam overgaat.
- Schuif een plat knutselstokje horizontaal door het mondstuk tot het net in de kamer komt. Zo ontstaat een plat, glad windkanaal. Laat het stokje zitten.
- Snijd van buitenaf een klein vierkant venster (ongeveer 5 × 5 mm) precies aan het eind van het mondstuk, waar het het lichaam raakt, zodat de punt van het stokje zichtbaar wordt. Haal het vierkantje klei eruit.
Stap 3: Het labium snijden (wat de toon maakt)
Dit is de belangrijkste stap. De lucht uit het windkanaal moet onder een hoek van ongeveer 45 graden tegen een vlijmscherpe wig (het labium) blazen:
- Snijd met het mes schuin van buitenaf de achterste rand van het venster tot een strakke, scherpe wig van 45° die recht naar het windkanaal wijst.
- De scherpe rand moet precies op de middellijn van het windkanaal liggen. De helft van de lucht moet de ocarina in stromen, de andere helft naar buiten.
- Trek het houten stokje voorzichtig terug en blaas zacht in het mondstuk.
- Luister: als de uitlijning en de rand netjes zijn, hoor je meteen een heldere, zuivere fluittoon! Hoor je alleen lucht of niets, steek het stokje terug en pas de scherpte of de uitlijning van de wig voorzichtig aan tot hij moeiteloos zingt.
Stap 4: De toongaten stemmen en boren
Omdat een ocarina een helmholtzresonator is, hangt de toonhoogte niet af van waar de gaten langs een buis zitten: die wordt bepaald door de verhouding tussen de totale open gatoppervlakte en het volume van de kamer. Elk open gat maakt de toon hoger!
- Begin bij de laagste noot: met alle gaten dicht (alleen het venster open) speelt de ocarina haar grondtoon (vaak C of G, afhankelijk van de grootte).
- Het eerste vingergat: prik met een rietje of een rond stokje het eerste kleine gat bovenop, voor je rechterwijsvinger. Blaas terwijl je het dekt en opent: open gaat de toon een stap omhoog (bijvoorbeeld van C naar D).
- Beetje bij beetje groter: een groter gat geeft een hogere toon. Maak het gat steeds een klein beetje groter tot de toon klopt: een gat kun je niet meer kleiner maken.
- De andere gaten: voor een Engelse hangerocarina met 4 gaten maak je vier gaten van verschillende grootte (twee voor de linkerhand, twee voor de rechter). Met dit slimme systeem spelen 4 gaten een hele toonladder van 8 noten!
- Voor een dwarsocarina met 10 of 12 gaten voeg je de vingergaten op volgorde van rechts naar links toe en controleer je elke noot met een stemapparaat of stem-app.
Klei krimpt als ze droogt. Natte klei krimpt bij het drogen, en nog eens in de oven, dus de kamer wordt kleiner en alle noten gaan iets omhoog. Stem elk gat iets te laag zolang de klei leerhard is, en reken op een laatste correctie als ze droog is, door de gaten iets groter te maken.
Stap 5: Drogen, gladmaken en bakken
- Gladmaken: als de klei leerhard is (stevig maar nog niet helemaal droog), wrijf de buitenkant zacht op met de bolle kant van een metalen lepel, voor een glad, zijdeachtig oppervlak. Haal kleine kleikruimels uit het windkanaal en de toongaten.
- Drogen: laat de ocarina langzaam drogen op kamertemperatuur, uit de directe zon, 3 tot 7 dagen, tot ze helemaal droog is.
- Bakken: gebruik je keramiekklei, bak het instrument dan als biscuit in een keramiekoven op kegel 04–06 (ongeveer 1000 °C). Je kunt de buitenkant glazuren voor kleur, maar houd het glazuur uit het windkanaal en het labiumvenster, zodat de akoestische vorm precies blijft.
- Zelfhardende klei: laat ze goed uitharden en lak ze daarna met een niet-giftige, waterdichte lak: in het windkanaal en de luchtweg, en ook aan de buitenkant. Je adem slaat tijdens het spelen neer in het windkanaal, en zelfhardende klei zonder lak wordt zacht van het vocht, wat het windkanaal en het instrument kan bederven. Lak dun, zodat de vorm van het windkanaal niet verandert en de rand van het labium niet rond wordt.
Speel je nieuwe ocarina!
Als je ocarina van klei uitgehard of gebakken is, kun je er echte melodieën op spelen! Ga naar de interactieve lessen en de liedjesbibliotheek van Potato Flute en probeer je zelfgemaakte instrument uit met echte liedjes.
Meer uit de ocarinabibliotheek
- Een ocarina maken van een echte aardappelJa, een echte aardappel kan een ocarina zijn. Hoe je hem uitholt, het windkanaal en de rand snijdt, de vingergaten stemt en waarom hij maar een dag of twee meegaat.
- De geschiedenis van de ocarina: van oude vaatfluiten tot BudrioOntdek de boeiende geschiedenis van 12.000 jaar ocarina: fluiten uit de nieuwe steentijd zoals de ocarina van Runik, de Chinese xun, kleien instrumenten uit Meso-Amerika en Giuseppe Donati's uitvinding in Italië in 1853.
- Klassieke musici en componisten die de ocarina omarmdenOntdek het klassieke repertoire van de ocarina: van de septetten uit Budrio in de 19e eeuw tot de avant-gardemeesterwerken van György Ligeti en Krzysztof Penderecki in de 20e eeuw.
- Hoe een ocarina werkt: de akoestiek van helmholtzresonantieBegrijp de natuurkunde van de ocarina: waarom de plek van een gat niet uitmaakt, hoe het volume van de kamer de toonhoogte bepaalt en waarom de ademdruk de stemming regelt.
← Startpagina van Potato Flute · Alle artikelen · Liedjesbibliotheek