Potato Flute › Bibliotheek › De geschiedenis van de ocarina: van oude vaatfluiten tot Budrio
De geschiedenis van de ocarina: van oude vaatfluiten tot Budrio
Ontdek de boeiende geschiedenis van 12.000 jaar ocarina: fluiten uit de nieuwe steentijd zoals de ocarina van Runik, de Chinese xun, kleien instrumenten uit Meso-Amerika en Giuseppe Donati's uitvinding in Italië in 1853.
De ocarina is tegelijk een van de jongste blaasinstrumenten in de concertzaal en een van onze oudste muzikale metgezellen. De moderne ocarina ontstond in het Italië van de 19e eeuw, maar haar familie, de vaatfluiten, gaat vermoedelijk meer dan 12.000 jaar terug, in Europa, Azië en Amerika.
Oeroude oorsprong: de eerste kleifluiten ter wereld
Anders dan open rietbuizen of fluitjes van bot omsluiten vaatfluiten een ronde luchtzak. Archeologische opgravingen hebben fluiten van aardewerk gevonden in vroege beschavingen over de hele wereld:
- De ocarina van Runik (nieuwe steentijd): deze vaatfluit van klei, gevonden bij Runik in Kosovo, stamt uit de nieuwe steentijd, is duizenden jaren oud en is het vroegste muziekinstrument dat ooit in Kosovo is gemeld.
- De Chinese xun (塤): een van de oudste Chinese instrumenten. De eivormige xun van klei is een vaatfluit waarbij je over een rand blaast. Hij werd bespeeld bij ceremonies aan het hof, en wordt nog steeds bespeeld.
- Meso-Amerika: de Maya's en de Azteken maakten vaatfluiten van keramiek in de vorm van vogels, dieren en goden. Na de expeditie van Hernán Cortés werden Azteekse muzikanten en dansers naar Europa gebracht, en met hen kwamen hun vaatfluiten aan de Europese hoven.
1853 in Budrio: Giuseppe Donati vindt de moderne ocarina uit
Eeuwenlang waren vaatfluiten van klei in Europa vooral boerse lawaaimakers of carnavalsspeelgoed voor kinderen, die maar twee of drie tonen speelden. Dat veranderde in 1853 in Budrio, een stadje bij Bologna in Italië.
Een zeventienjarige steenbakker en muzikant, Giuseppe Donati, gaf het eenvoudige kleien voorwerp een langwerpige dwarsvorm, met 10 gestemde vingergaten en een mondstuk. Hij noemde zijn uitvinding ocarina, wat in het dialect van Bologna „klein gansje“ (ucaréṅna) betekent, omdat de slanke vorm deed denken aan een gans met gestrekte hals.
Daarna maakte Donati ocarina's in oplopende maten, van kleine hoge tot grote lage, zodat een groep meerstemmig kon spelen. Daaruit groeiden de ocarina-ensembles van Budrio, en het stadje is nog altijd het thuis van de ocarina.
1964: John Taylor en de Engelse hangerocarina met 4 gaten
In 1964 veranderde de Britse wiskundige en muzikant John Taylor het instrument opnieuw. Omdat de toonhoogte van een vaatfluit afhangt van de totale open gatoppervlakte en niet van de plek van de gaten, bedacht hij een grepensysteem waarin vier zorgvuldig gekozen gaten een hele chromatische octaaf spelen.
Uit dit compacte systeem ontstond de Engelse hangerocarina: een klein, licht instrument dat je aan een koord om je nek draagt en waarop je veel volksmelodieën en eenvoudige liedjes kunt spelen.
De ocarina vandaag
De ocarina werd wereldberoemd door het videospel The Legend of Zelda: Ocarina of Time van Nintendo uit 1998, dat miljoenen jonge spelers kennis liet maken met het instrument. Vandaag maken professionele bouwers in Italië, Japan, Korea, Taiwan en Amerika ocarina's van keramiek, hout, plastic en metaal.
Meer uit de ocarinabibliotheek
- Een ocarina van klei maken: stap voor stapZo maak je vanaf nul een echte, speelbare ocarina van klei: vormen met duimpotjes, het windkanaal en het labium snijden, de toongaten stemmen en bakken.
- Een ocarina maken van een echte aardappelJa, een echte aardappel kan een ocarina zijn. Hoe je hem uitholt, het windkanaal en de rand snijdt, de vingergaten stemt en waarom hij maar een dag of twee meegaat.
- Klassieke musici en componisten die de ocarina omarmdenOntdek het klassieke repertoire van de ocarina: van de septetten uit Budrio in de 19e eeuw tot de avant-gardemeesterwerken van György Ligeti en Krzysztof Penderecki in de 20e eeuw.
- Hoe een ocarina werkt: de akoestiek van helmholtzresonantieBegrijp de natuurkunde van de ocarina: waarom de plek van een gat niet uitmaakt, hoe het volume van de kamer de toonhoogte bepaalt en waarom de ademdruk de stemming regelt.
← Startpagina van Potato Flute · Alle artikelen · Liedjesbibliotheek